Το βιβλίο «Ο πολιτικός επίτροπος στο Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας», των εκδόσεων «Σύγχρονη Εποχή», παρουσίασε σε μια μαζική και ενδιαφέρουσα εκδήλωση η ΤΕ Αχαΐας του ΚΚΕ, το απόγευμα της Παρασκευής. Στο γεμάτο από εργαζόμενους και νεολαία, βιβλιοπωλείο του εκδοτικού στην Πάτρα, την παρουσίαση πραγματοποίησε η Φιλιώ Τόλια, συγγραφέας του βιβλίου, Δρ. ιστορίας και μέλος του Τμήματος Ιστορίας της ΚΕ του ΚΚΕ.

Τους συμμετέχοντες καλωσόρισε ο Θανάσης Πάνος, μέλος του ΤΓ  της ΤΕ Αχαΐας, αναφερόμενος και στις εκδηλώσεις που προγραμματίζει η Κομματική Οργάνωση και με αφορμή τα 80 χρόνια από την ίδρυση του ΔΣΕ. Υπογράμμισε την προσπάθεια του ΚΚΕ, μέσα και από την εκδοτική του δραστηριότητα, να αναδείξει την ηρωική δράση του ΔΣΕ την περίοδο 1946-1949, βοηθώντας σήμερα την εργατική τάξη, το λαό συνολικότερα να βγάλει συμπεράσματα.

Δεν ήταν ανεξάρτητος και αποσπασμένος…

 

Στην ομιλία της, η Φ. Τόλια, αναφέρθηκε εισαγωγικά στις συνθήκες κάτω από τις οποίες συγκροτήθηκε ο ΔΣΕ. Ιδιαίτερα στην σκληρή αντιπαράθεση με την αστική τάξη και τους εκπροσώπους της μετά την απελευθέρωση από τους Γερμανούς – ναζί κατακτητές το 1944  με τα συμπεράσματα που έχει εξάγει το ΚΚΕ. Υπογράμμισε ότι: «Ο ελληνικός εμφύλιος πόλεμος υπήρξε ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας, αποτελεί κορύφωση της ταξικής πάλης στην Ελλάδα και κατατάσσεται στις μεγάλες συγκρούσεις της Ευρώπης του 20ου αιώνα».

Μεταξύ άλλων, δήλωσε: «Ο ΔΣΕ σχηματίστηκε μετά από τη μεσολάβηση σχεδόν δύο ετών από την αποστράτευση του ΕΛΑΣ και δεν ήταν ανεξάρτητος και αποσπασμένος από την προγενέστερη πορεία που διέγραψε το ΕΑΜ και ο ΕΛΑΣ. Το ενοποιητικό στοιχείο τους υπήρξε το ΚΚΕ στο οποίο αποδίδεται η κυοφορία, η γέννηση, η μορφοποίηση, η ανάπτυξη και η πορεία τους. Με το σχηματισμό του ΔΣΕ το λαϊκό κίνημα επέλεξε τη σύγκρουση, την πάλη και την αντεπίθεση και όχι την υποταγή παρ’ όλες τις υποχωρήσεις του προηγούμενου διαστήματος (κυβέρνηση εθνικής ενότητας Λιβάνου, συμφωνία της Καζέρτας, υπογραφή συμφωνίας της Βάρκιζας)».

Σε σχέση και με την έκδοση, πρόσθεσε: «Το χρονολογικό πεδίο του βιβλίου που παρουσιάζουμε σήμερα καλύπτει την περίοδο του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα από τις 30 Μαρτίου 1946 έως τις 29 Αυγούστου 1949. Η πρώτη ημερομηνία οριοθετεί την απαρχή της ένοπλης αναμέτρησης (κατά την επικρατούσα άποψη) με την επίθεση στο σταθμό της χωροφυλακής στο Λιτόχωρο από ομάδα καταδιωκόμενων ανταρτών.

Η δεύτερη ημερομηνία ορίζει το τέλος των εχθροπραξιών με την κατάληψη των κορυφών του Γράμμου από τον Εθνικό Στρατό και την υποχώρηση των κύριων δυνάμεων του ΔΣΕ προς την Αλβανία. Εξετάζονται επίσης και η προγενέστερη περίοδος της Κατοχής, Απελευθέρωσης, του Δεκέμβρη του 1944,της Βάρκιζας, της Λευκής τρομοκρατίας, αναζητώντας τα νήματα που οδήγησαν στον εμφύλιο και την οργάνωση του νέου στρατεύματος. Άλλωστε η δεκαετία 1940-1950 αποτελεί μια συνεκτική ιστορική περίοδο. Τα χρονικά όρια της μελέτης επεκτείνονται για ακόμα δύο έτη καθώς η λήξη των εχθροπραξιών στο κύριο μέτωπο δεν σήμαινε και το οριστικό τέλος του εμφυλίου πολέμου για καμία από τις δύο αντιμαχόμενες πλευρές».

Πολιτικός και στρατιωτικός καθοδηγητής

Ιδιαίτερα για το ρόλο του Πολιτικού Επιτρόπου (ΠΕ), αφού έθεσε τα ζητήματα τι ήταν, πώς και γιατί προέκυψε, γιατί εφαρμόστηκε ο θεσμός και τι προσέφερε στα δύο απελευθερωτικά – επαναστατικά στρατεύματα της χώρας (ΕΛΑΣ και ΔΣΕ με χιλιάδες μαχητές- μαχήτριες και αξιωματικούς), αναφέρθηκε στην πείρα από την ΕΣΣΔ και εν συνεχεία, εξηγώντας για την Ελλάδα είπε:

«Στον ελληνικό χώρο ο πολιτικός στρατιωτικός καθοδηγητής εγκαινιάζεται στον στρατιωτικό σχηματισμό (ΕΛΑΣ) του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ). Στο πρωταρχικό τριαδικό σύστημα διοίκησης του ΕΛΑΣ το ρόλο του πολιτικού καθοδηγητή επωμίζεται ο αντιπρόσωπος του ΕΑΜ (που συχνά προσφωνούνταν ως επίτροπος) και ο Καπετάνιος.

Μετά την ίδρυση της Πολιτικής Επιτροπής Εθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) τον Μάρτη του 1944 προκρίνεται δυαδικό διοικητικό σύστημα. Ο αντιπρόσωπος του ΕΑΜ καταργείται και τον πολιτικό καθοδηγητικό ρόλο αναλαμβάνει εξ’ ολοκλήρου ο καπετάνιος. Στον ΕΛΑΣ της Αθήνας με αυτοτελή οργάνωση και ξεχωριστή διάρθρωση η διοίκηση ήταν εξαρχής δυαδική (Στρατιωτικός Διοικητής και Καπετάνιος)».

Για τα καθήκοντα του Πολιτικού Επιτρόπου στον ΔΣΕ, στάθηκε στα ζητήματα που προέκυψαν μετά την απελευθέρωση, την υπογραφή της απαράδεκτης συμφωνίας της Βάρκιζας, μέχρι και τη συγκρότηση του ΔΣΕ λέγοντας: «Το πρόβλημα διοικητικής δικαιοδοσίας του ΔΣΕ επιλύθηκε ένα χρόνο αργότερα με τη συγκρότηση της Προσωρινής Δημοκρατικής Κυβέρνησης στο τέλος Δεκεμβρίου του 1947 όταν με διαταγή της ΠΔΚ δίπλα στον διοικητή καθιερώνεται η θέση του Πολιτικού Επιτρόπου σε όλη τη Διοικητική Ιεραρχία από το Γενικό Αρχηγείο μέχρι και τη Διμοιρία.

Με διάταγμα της 27ης Αυγούστου 1948 που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα της ΠΔΚ στις 29 Αυγούστου 1948 τα Αρχηγεία καταργήθηκαν και στη θέση τους δημιουργήθηκαν Μεραρχίες. Με τη νέα συγκρότηση η  III Μεραρχία Πελοποννήσου  είχε Διοικητή τον Στέφανο Γκιουζέλη, Πολιτικό Επίτροπο τον Βαγγέλη Ρογκάκο, Επιτελάρχη τον Γιώργη Κονταλώνη και αποτελούνταν από τις Ταξιαρχίες 22 και 55.

Οι ΠΕ καλούνταν να διοχετεύουν τις αποφάσεις του ΚΚΕ στα τμήματα και τους μαχητές έχοντας την κύρια ευθύνη για την υλοποίησή τους. Στην επιλογή των αξιωματικών και ΠΕ βάραιναν τα προγενέστερα αξιώματά τους στον ΕΛΑΣ και στις ΟΔΕΚ, οι γνώσεις του πολέμου, η εμπειρία τους, η πολιτική και στρατιωτική ωριμότητα και ετοιμότητα.

Για τους ΠΕ η μελέτη δεν αρκέστηκε στην επιλεκτική ανάδειξη και προβολή ορισμένων εξ αυτών, αντιθέτως εκτείνεται σε ολόκληρο το σώμα των πολιτικών επιτρόπων του ΔΣΕ. Αναζητήθηκαν και καταγράφηκαν στοιχεία για τους 2.559 ΠΕ. Συλλέχθηκαν βιογραφικά στοιχεία για σχεδόν το ½ της δύναμης των ΠΕ και την πλειονότητα των γυναικών ΠΕ. Εντοπίστηκε ο τόπος και χρόνος θανάτου των 620 ΠΕ (ή το ¼ της συνολικής δύναμης των ΠΕ), αλλά και η πορεία έως τη λήξη του εμφυλίου για τους υπόλοιπους.

Ιδιαίτερα το βιβλίο ασχολείται με τη δικαιοδοσία, τις αρμοδιότητες και τον ρόλο που διαδραμάτιζαν οι ΠΕ στον ΔΣΕ. Επιπλέον, μελετά τον τρόπο που ενεργούσαν οι ΠΕ στην πολιτική προπαρασκευή και οργάνωση των μαχών, τα μέσα επιβολής της πειθαρχίας καθώς και τους τρόπους αντιμετώπισης των υπαρκτών προβλημάτων στις γραμμές του ΔΣΕ μέσω της άμιλλας. Καταγράφηκαν τα ζητήματα που απασχολούσαν τους απλούς μαχητές μέσω της αλληλογραφίας τους με τον ΠΕ του ΓΑ, Βασίλη Μπαρτζιώτα. Επίσης, αναδεικνύεται ένα ευρύ φάσμα παραγόντων, εσωτερικών και εξωτερικών, που συνέχονταν με τις λιποταξίες στον ΔΣΕ και την αντιμετώπισή τους από την ηγεσία του.

Ουσιαστικό στοιχείο της δουλειάς των ΠΕ υπήρξε η οργάνωση της δημοκρατικής συνέλευσης της διμοιρίας, φροντίζοντας να συνέρχεται τακτικά, να γίνεται συζήτηση πάνω σε όλα τα ζητήματα που απασχολούσαν τους μαχητές. Επιπλέον, η οργάνωση των συνεδριάσεων κομματικών οργανώσεων (πυρήνων) κατά διμοιρία».

Βάση οι δημοκρατικές συνελεύσεις

Και ιδιαίτερα για το διαφορετικό ρόλο και δράση που είχε ο ΔΣΕ, σε αντίθεση και με τον αστικό στρατό, πρόσθεσε: «Οι Δημοκρατικές Συνελεύσεις ως η βασική οργάνωση στον ΔΣΕ χαρακτήριζαν την διαφορετική τακτική που ακολουθεί ένα λαϊκό επαναστατικό στράτευμα. Οι συνελεύσεις κατήργησαν τους παθητικούς μαχητές και εκτελεστές των διαταγών των ανωτέρων. Η συμμετοχή των στρατιωτικών και διοικητικών στελεχών με τους απλούς μαχητές στο ίδιο όργανο παρείχε το δικαίωμα στους μαχητές να κρίνονται και να κρίνουν, εδραίωσε την εμπιστοσύνη και αλληλοεπίδραση μεταξύ των απλών μαχητών και αξιωματικών του στρατεύματος.

Με άλλα λόγια με όλα τα παραπάνω μέσω των ΠΕ, η επιδίωξη ήταν η καλλιέργεια και διαμόρφωση συνειδητού ταξικού πολεμιστή ώστε να ξέρει γιατί πολεμά και τι πρέπει να κάνει».

Καινοτόμα συμμετοχή των γυναικών

Η ομιλήτρια τόνισε τη μαζικότητα της γυναικείας συμμετοχής στον ΔΣΕ, ειδικά στα μάχιμα τμήματα αφού οι γυναίκες αποτελούσαν σχεδόν το ¼ της μάχιμης δύναμής του. Αναφέρθηκε στην σημασία που έδινε ο ΔΣΕ στη δουλειά στις γυναίκες (μετά και τη σύσκεψη στη Λυκορράχη του Γράμμου τον Φεβρουάριο του 1948), με τη θεσμοθέτηση βοηθού ΠΕ, υπεύθυνων γυναικών από το Γενικό Αρχηγείο έως τη διμοιρία με γυναικεία στελέχη σε όλα τα τμήματα.

«Η λύση αυτή ήταν καινοτόμα και σοφή επειδή τα προβλήματα της γυναικείας φύσης ήταν αδύνατον να αγνοηθούν και δεν επιδέχονταν αυστηρά στρατιωτικής λύσης. Οι μορφές και τρόποι παρέμβασης πέραν της προσωπικής επαφής ήταν οι ενδεδειγμένοι: συζητήσεις, συσκέψεις, συνελεύσεις, άμιλλα», είπε, με ειδική αναφορά στις διώξεις, τη συκοφαντία (με τις αναφορές στις ύαινες κ.α.) που δέχονταν από την αστική τάξη και όλους όσοι την στήριζαν, οι γυναίκες του ΔΣΕ.

Δράση και στα μετόπισθεν

Στάθηκε σε ηγετικές φυσιογνωμίες της περιοχής της Πελοποννήσου, όπως η Αθηνά Μπενέκου και η Ασπασία Δασκαλοπούλου, ενώ αναφέρθηκε και στη δράση των ΠΕ στα «μετόπισθεν» σε πόλεις και χωριά.

«Με την τοποθέτηση ΠΕ Πόλεων το ΚΚΕ φιλοδοξούσε σε σύντομο χρονικό διάστημα να μετατραπούν οι πόλεις σε φλογερά επαναστατικά ορμητήρια ώστε να επιταχύνουν τη συντριβή του «μοναρχοφασισμού». Αλλά και το βασικότερο να συνδυάσει τον τακτικό με τον άτακτο πόλεμο, να ενοποιήσει το μέτωπο και το μετόπισθεν σε ένα ενιαίο σύνολο. Λίγους μήνες αργότερα το Νοέμβρη του 1948 καθιερώθηκε ο θεσμός των Π.Ε για την ύπαιθρο (ΠΕ-Υ)»., πρόσθεσε και ιδιαίτερα για την Πάτρα, δήλωσε:

«Στην Πελοπόννησο Πολιτικός Επίτροπος της πόλης της Πάτρας τοποθετήθηκε ο Ταγματάρχης του ΓΑ του ΔΣΕ Καραγιάννης Χρήστος (Βασίλης Καρατζάς ή καπετάν Διομήδης). Ο Βασίλης Καρατζάς γεννήθηκε στον Αμμότοπο Άρτας. Ως πρωτεργάτης της Εθνικής Αντίστασης στα Ιόνια Νησιά και  επικεφαλής του τμήματος που απελευθέρωσε την Κεφαλονιά εξορίστηκε στην Ικαρία και αμέσως μετά την απελευθέρωση εντάχθηκε στο ΔΣΠ. Σε σύντομο χρονικό διάστημα προχώρησε στην αναδιοργάνωση του παράνομου μηχανισμού της Πελοποννήσου και την σύνδεσή του με τα τμήματα του ΔΣΠ. Η ομάδα του Καρατζά αποτελούνταν από 15 μέλη, μεταξύ των οποίων 5 γυναίκες. Με τις εκτεταμένες συλλήψεις εξαρθρώθηκε στις αρχές Γενάρη του 1949 η κομματική οργάνωση της Πάτρας με επικεφαλής τον Ταγματάρχη ΠΕ Καραγιάννη Χρήστο (Καρατζά Βασίλη). Η Προσωρινή Δημοκρατική Κυβέρνηση με διάταγμά της τον ανακήρυξε τιμημένο νεκρό και του αποδόθηκε Μετάλλιο Ανδρείας.

Επίσης, ΠΕ Αχαΐας- Ηλείας διατέλεσε ο Ταγματάρχης του ΔΣΕ Άγγελος Τσάλτας από το χωριό Λογγά Μεσσηνίας, στέλεχος του ΚΚΕ από τις αρχές της δεκαετίας του 1930, αγρότης στο επάγγελμα, ο οποίος ανέλαβε τις ομάδες».

Μιλώντας για το τέλος της τρίχρονης εποποιίας του ΔΣΕ αναφέρθηκε και στα γεγονότα στην Πελοπόννησο, την τύχη των Πολιτικών Επιτρόπων και μεταξύ άλλων πρόσθεσε: «Ενδεικτικός είναι ο ηρωικός θάνατος του Πολιτικού Επιτρόπου της III Μεραρχίας, Βαγγέλη Ρογκάκου  και των συντρόφων του. Η συντριβή των τμημάτων του Δημοκρατικού Στρατού Πελοποννήσου δημιούργησε πρωτοφανή κατάσταση λιμού για τους απομείναντες μαχητές. Ο Συνταγματάρχης ΠΕ του ΔΣΠ Βαγγέλης Ρογκάκος μετά τη συντριβή των δικών του τμημάτων τον Αύγουστο του 1949 σε άθλια κατάσταση από τις κακουχίες και την πείνα συνάντησε την ομάδα του Γιάννη Φούρκα και του Νίκου Λάτση. Ο στρατός με τις εξερευνητικές εξορμήσεις καθιστούσε δύσκολη την επιβίωσή τους. Σε πλήρη απομόνωση και στην προσπάθεια τους να μαζέψουν λίγη φακή από τα σπαρμένα χωράφια (που ο στρατός σκόπιμα τα άφηνε αθέριστα) προδόθηκαν και κυκλώθηκαν από εχθρικές δυνάμεις. Εξαιτίας της εξάντλησης του Ρογκάκου και της αναπηρίας του Φούρκα παγιδεύτηκαν στον κλοιό του αστικού κυβερνητικού Στρατού. Συνελήφθησαν και εκτελέστηκαν την επόμενη μέρα στη σπηλιά του Θωμά, νότια του Πλατανακίου. Τα δύο καρφωμένα κεφάλια των μαχητών μεταφέρθηκαν στον Άγιο Βασίλειο για την τρομοκράτηση των κατοίκων. Ο Νίκος Λάτσης ξέφυγε από το κλοιό, αλλά αργότερα συνελήφθη τραυματισμένος και οδηγήθηκε στην πλατεία όπου ήταν εκτεθειμένα τα κεφάλια του Ρογκάκου και του Φούρκα. Τον εκτέλεσαν την επόμενη μέρα έξω από τον Κοσμά».

«Σημάδεψαν τον αγώνα του ΔΣΕ υπερασπίζοντας με τον λόγο και το έργο τους τα ιδεώδη του»

Ειδικά για τα συμπεράσματα απ’ την ανάγκη ύπαρξης των ΠΕ, τόνισε: «Συμπερασματικά η θεώρηση των ΠΕ από τη σκοπιά του ΔΣΕ έχει θετικό πρόσημο. Στη βάση στοιχείων που αναφέρθηκαν σε έναν μακρόχρονο απεγνωσμένο πόλεμο μέχρις εσχάτων απέναντι σε έναν πιο ισχυρό εχθρό οι στρατιωτικοί πολιτικοί καθοδηγητές του ΔΣΕ αποδείχθηκαν ωφέλιμοι στους κομβικούς τομείς: Πολιτικό, μαχητικό, οργανωτικό, εκπαιδευτικό, αφύπνιση των συνειδήσεων, διαφωτιστικό – προπαγανδιστικό.

Σηματοδότησαν την αρχή της οργάνωσης λαϊκό απελευθερωτικών -ταξικών στρατιωτικών σχηματισμών αναπληρώνοντας την απουσία κρατικών υποστηρικτικών δομών και οργάνωσης του στρατεύματος.

Συνέτειναν θεωρητικά και πρακτικά στην διατήρηση της συνοχής και της απόλυτης στρατιωτικής πειθαρχίας στον ΔΣΕ που του επέτρεψε να αντιμετωπίσει τον όγκο της υπεροχής των Εθνικών και αμερικάνικων δυνάμεων σε πολεμικό υλικό, αριθμητική δύναμη και σε επαγγελματικά στρατιωτικά στελέχη.

Συνέβαλαν στη διαμόρφωση συνειδητών μαχητών με υψηλό στρατιωτικό πνεύμα και ενότητα. Με τη συμβολή τους αναδείχτηκε η κατά «τεκμήριoν ανωτερότητός των εις ηθικόν» του ΔΣΕ. Σύμφωνα με την ηγεσία του Εθνικού Στρατού το ηθικό των «κομμουνιστοσυμμοριτών» ήταν ακμαίο «καταλλήλως δε υποκινούμενο υπό των ΠΕ έφτασε εις το σημείο φανατισμού».

Επέδρασαν στον τομέα της προπαγάνδας και διαφώτισης κατά τρόπο ιδιαίτερα αποτελεσματικό έχοντας σε αυτό το κεφάλαιο τα γνωστά θετικά αποτελέσματα «επί των κομ/συμμοριτών, του πληθυσμού της υπαίθρου και των πόλεων, ανώτερα των δια των όπλων επιτευχθέντων».

Εν κατακλείδι, σημάδεψαν τον αγώνα του ΔΣΕ υπερασπίζοντας με τον λόγο και το έργο τους τα ιδεώδη του».

«Οι καταπιεσμένοι θα επιστρέψουν»

Και ειδικά για τα συμπεράσματα στο σήμερα, τη σημασία τους κατέληξε: «Και ο αγώνας του ΔΣΕ, αυτή η κορυφαία ταξική σύγκρουση στη χώρα μας, άφησε ισχυρές επαναστατικές παρακαταθήκες στον δρόμο για τη νίκη της εργατικής τάξης! Το γεγονός ότι σήμερα το ΚΚΕ, με το πρόσφατο 22ο Συνέδριό του, έθεσε στόχο να ανταποκριθεί στο κάλεσμα της ιστορίας για τον σοσιαλισμό οφείλεται σε σημαντικό βαθμό στις βαθιές ρίζες που έχει μέσα στις εργατικές – λαϊκές δυνάμεις και στους αγώνες τους. Αυτές οι βαθιές ρίζες ήρθαν ξανά στο προσκήνιο με τις φωτογραφίες των 200 εκτελεσμένων κομμουνιστών στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του 1944.

Ναι, φίλοι και φίλες οι καταπιεσμένοι θα επιστρέψουν, καθώς η ιστορία όλης της ανθρωπότητας είναι ιστορία αντιπαράθεσης κοινωνικών τάξεων που συνεχίζεται ως την τελική νίκη».

Την ομιλία ακολούθησαν ερωτήσεις και ενδιαφέρουσα συζήτηση που εμπλούτισαν την παρουσίαση.