Μεγάλο το ενδιαφέρον για το βιβλίο του Κώστα Τζιάρα “Το κόκκινο και το γκρίζο. Φτώχεια και πολιτική στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου” στο βιβλιοπωλείο ΒΙΝΙΕΤΑ (Θεσσαλονίκη)
Μεγάλο το ενδιαφέρον για το βιβλίο του Κώστα Τζιάρα “Το κόκκινο και το γκρίζο. Φτώχεια και πολιτική στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου” που παρουσιάστηκε την Τετάρτη 10 Δεκέμβρη στο βιβλιοπωλείο ΒΙΝΙΕΤΑ, στη Θεσσαλονίκη.
Προλογίζοντας την εκδήλωση η Έλενα Παπαδοπούλου, φιλόλογος, είπε χαρακτηριστικά για το βιβλίο πως “Αποτελεί συντομευμένη, αλλά εμπλουτισμένη εκδοχή της διδακτορικής διατριβής του συγγραφέα, μια μελέτη που προσεγγίζει με συστηματικότητα και βάθος τα λαϊκά στρώματα της Θεσσαλονίκης την περίοδο 1922–1940. Πρόκειται για μια εποχή γεμάτη μεταβάσεις, εντάσεις και κοινωνικές ανακατατάξεις, που καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό τον χαρακτήρα της πόλης.” και προσέθεσε πως “Ο Κώστας επιχειρεί κάτι δύσκολο και απαιτητικό: να φωτίσει τις ζωές ανθρώπων που συχνά απουσιάζουν από τις μεγάλες αφηγήσεις της ιστορίας. Μας φέρνει κοντά στον κόσμο των προσφύγων, των εργατών, των γυναικών, των φτωχών οικογενειών, των ανθρώπων του περιθωρίου. Κοντά στις μορφές αλληλεγγύης και επιβίωσης, της διεκδίκησης, αλλά και κοντά στους μηχανισμούς επιτήρησης και ελέγχου που ασκούσαν οι κρατικές αρχές. Με άλλα λόγια, μας προσφέρει μια κοινωνική ιστορία «από τα κάτω», θεμελιωμένη σε πλούσιο, πρωτογενές αρχειακό υλικό, αστυνομικά και δικαστικά αρχεία, εφημερίδες, στατιστικά στοιχεία που όλα αυτά μαζί ζωντανεύουν όχι μόνο γεγονότα, αλλά και ανθρώπους που δεν άφησαν πίσω τους γραπτά ίχνη.” Παράλληλα υπογράμμισε τις αρετές της γραφής του Κώστα Τζιάρα, τον εκλαϊκευτικό τρόπο γραφής και τη λογοτεχνικότητα, καταλήγοντας πως “Το βιβλίο, λοιπόν, δεν είναι μόνο επιστημονικό. Είναι και ανθρώπινο. Είναι μια αφήγηση που ζωντανεύει πρόσωπα, χώρους, φωνές. Και μας προσφέρει ένα παράθυρο στο πώς η φτώχεια, η πολιτική και η καθημερινή ζωή συνυφαίνονται μέσα στον χρόνο. Ένα βιβλίο που μας επιτρέπει όχι απλώς να γνωρίσουμε την πόλη, αλλά να την περπατήσουμε. Να τη δούμε, να την ακούσουμε, να την αισθανθούμε.”
Η Ιφιγένεια Βαμβακίδου, καθηγήτρια Νεοελληνικής Ιστορίας, Παιδαγωγικής Σχολής του ΑΠΘ προχώρησε σε μια αναλυτική έκθεση των κεφαλαίων του βιβλίου, της μεθοδολογίας στην απόκτηση και επεξεργασία των δεδομένων που απαιτήθηκε ερευνητικά και των κομβικών συμπερασμάτων που απορρέουν από την έκδοση. Μεταξύ άλλων αναφερόμενη στο βιβλίο υποστήριξε πως “Η έρευνα και μελέτη του Κώστα Τζιάρα χρησιμοποιεί τη συγχρονική και μεταγενέστερη βιβλιογραφία, τον Τοπικό Τύπο, τα λαϊκά αναγνώσματα και συνιστά βασική αρχειακή έρευνα: «αναποδογυρίζει το Αρχείο και ανασυνθέτει την κοινωνική ιστορία της φτώχειας της πόλης». Συναρμολογεί έναν κατακερματισμένο κόσμο δικαστικών αρχείων.” Μέσα από αποσπάσματα του βιβλίου η ομιλήτρια ανέδειξε πως “Ο συγγραφέας μελέτησε 25.752 δικαστικές αποφάσεις με επιστημονικά κριτήρια επιλογής για να αναδείξει τον λόγο των ανωνύμων, τη λαϊκή γλώσσα και νοοτροπία, όπως προκύπτει και ανασυντίθεται από τα επίσημα δικαστικά αρχεία: τα μεθοδολογικά, εννοιολογικά, επιστημολογικά ζητήματα που απασχολούν τον Κώστα Τζιάρα τίθενται εξ αρχής και προκύπτουν από το ίδιο το υλικό της εποχής, αλλά και από την επιστήμη της Ιστορίας ως θετικιστικό και νεωτερικό μοντέλο.”
Ακόμα : “Ο Κώστας Τζιάρας ολοκληρώνοντας στα τελευταία κεφάλαια την ιστορική διαδρομή στην Θεσσαλονίκη των φτωχών του μεσοπολέμου δομεί μια συγκριτική άριστη ανάλυση βαλκανικής ιστορίας καταθέτοντας τις παραβιάσεις του Ιδιώνυμου και την απολογιστική αστυνομική Έκθεση για τις κόκκινες ζώνες της πόλης (1932). Το βιβλίο του Τζιάρα είναι δυναμικό, ιστορικό, πολιτικό και κοινωνικό που διαβάζεται απολαυστικά και σε ξεχωριστές αυτοδύναμες αφηγηματικές ενότητες αποτυπώνοντας τον κοινωνικό πόλεμο και αποκαλύπτοντας στο ευρύτερο φιλομαθές κοινό «τα θραύσματα της μεγάλης εικόνας της πολιτικής και φυλετικής βίας». Η φτώχεια και η σύγκρουση συνιστούν τη συνθήκη του Μεσοπολέμου. Η αφήγηση είναι ερμηνευτική, μαρξιστική και οπτικοποιημένη χωρίς μυθοπλασία αποδίδοντας την τοπική, πολιτική ιστορία. Ο συγγραφέας κάνει λόγο για το σαφές, το βέβαιον, Ελέγχει τα δεδομένα από τα ίχνη που άφησαν, Διακρίνει τα εικότα, τα εύλογα, αυτά που πλησιάζουν περισσότερο στα ιστορικά γεγονότα και στις αιτίες τους. Εν τέλει εξηγεί και κατανοεί. Η εποχή που μάς παρουσιάζει μέσα από ένα ιστορικό παράδειγμα της Θεσσαλονίκης του Μεσοπολέμου αναδεικνύει την πρακτική του πολέμου που είχε ήδη ενσωματωθεί στην πολιτική πρακτική. Η διά-του πολέμου επίλυση των ανταγωνισμών ήταν δεδομένη πρακτική . Η ιστορική πληροφορία, οι ιστορικοί χρόνοι, οι αξιολογικές κρίσεις, η αιτιότητα, η μνήμη, η δημόσια ιστορία, η ιστορική κουλτούρα εγγράφονται στην ιστορική αφήγηση του Τζιάρα, που ξεχωρίζει τις αληθινές αφηγήσεις από τις επινοημένες, γιατί οριοθετεί την πράξη της αφήγησης με αναφορά στην ιστορικότητα.”
Ενώ τέλος σημείωσε πως το βιβλίο αποτελεί μια τράπεζα ποικίλων δεδομένων για πολλά ερευνητικά ερωτήματα, μιας και ο συγγραφέας του πέτυχε “την ανάλυση της φτώχειας, της καταστολής, της προσφυγιάς και της κομμουνιστικής εργατικής τάξης“.
Ο Θανάσης Σφήκας, καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας του Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας του ΑΠΘ επαινώντας τη δουλειά του Κώστα Τζιάρα ανέφερε μεταξύ άλλων πως “Με μια επιδέξια, σχεδόν υποδειγματική χρήση του πρωτογενούς υλικού, κυρίως των δικαστικών αρχείων του Πλημμελειοδικείου Θεσσαλονίκης, οικοδομεί ένα συνεκτικό και πειστικό ερμηνευτικό σχήμα που όμως δεν έχει στεγανά και αποδίδει με ακρίβεια τη ρευστότητα κινήτρων και πράξεων. Αυτό φαίνεται ιδιαίτερα στα κεφάλαια του βιβλίου όπου διερευνά τη γκρίζα ζώνη στον κοινωνικό ιστό της πόλης.” και ακόμα πως “Το βιβλίο εικονογραφεί, αναλύει και ερμηνεύει τη ζωή των λαϊκών στρωμάτων στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου, την κοινωνική ιστορία της πόλης, αλλά και τις διαδικασίες επιβολής της εξουσίας του αστικού κράτους.“. Ο ομιλητής στάθηκε σε μια ιδιαίτερη αρετή του βιβλίου σημειώνοντας πως “Διαβάζοντας το βιβλίο, σχηματίζει κάποιος την εντύπωση μιας πολύ γόνιμης χρήσης από τον συγγραφέα ενός κινηματογραφικού τρόπου στην αναλυτική και αφηγηματική τεχνική του. Είναι η εναλλαγή μακρινών και κοντινών πλάνων: άλλοτε ο φακός εστιάζει σε πολύ γοητευτικές λεπτομέρειες μεμονωμένων περιπτώσεων παραβατικών συμπεριφορών· και άλλοτε το πλάνο ανοίγει και οι λεπτομέρειες αποκτούν τη συνοχή τους, συνθέτοντας τις αντινομίες και τις αντιφάσεις της κοινωνικής, οικονομικής και πολιτικής ιστορίας της πόλης. Ο συγγραφέας συλλέγει γεγονότα που αρχικά φαίνονται μικροσκοπικά και δυσδιάκριτα, τα συναρμολογεί υπομονετικά και παρουσιάζει μια γοητευτική, δυσάρεστη αλλά πάντα πειστική εικόνα της κοινωνικής ζωής της πόλης και των πολιτικών επιπλοκών της.”
Καταλήγοντας, ο ομιλητής υπογράμμισε τις τρεις μεγάλες συνεισφορές του βιβλίου στην έρευνα, οι οποίες κατά τη γνώμη του συμπυκνώνονται ως εξής: “(…) πρώτον, η λεπτομερής χαρτογράφηση του κοινωνικού χώρου και του κόσμου του περιθωρίου, της φτώχειας και της επιτήρησης στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου· δεύτερον, η ανάδειξη των προσπαθειών του αστικού κράτους να κανοναρχίσει και να πειθαρχήσει τη ζωή και τη συμπεριφορά αυτού του κόσμου σχεδόν σε όλες τις πτυχές της καθημερινότητάς του – από τις λατέρνες και την υποχρεωτική ακρεοφαγία ως τη δίωξη για την ανάγνωση κομμουνιστικών εντύπων· και τέλος, οι διαδικασίες συνδικαλιστικής και πολιτικής οργάνωσης και δράσης όσων ανήκαν στην κόκκινη ζώνη της Θεσσαλονίκης. (…)“.
Τέλος, ο συγγραφέας Κώστας Τζιάρας αναφέρθηκε σε ζητήματα όπως η επιλογή του τίτλου του βιβλίου του, η επιλογή στην ιστορική περίοδο του Μεσοπολέμου και την εστίαση στην πόλη της Θεσσαλονίκης, ζητήματα μεθοδολογίας όπως: πηγές, δομή, και ορισμένες απαραίτητες διευκρινίσεις προς τον αναγνώστη.
Στο περιθώριο της εκδήλωσης αναπτύχθηκαν πολλές και ενδιαφέρουσες συζητήσεις για την ιστορία της πόλης της Θεσσαλονίκης με το συγγραφέα και τους συντελεστές της εκδήλωσης.
